HotDive.com
Polski English Français Deutsch Italiano Español 
Zastosowanie podwodnych badań w rewaloryzacji Zatoki Puckiej.
Autor: Paulin Ciszewski , 09-02-2011
Polska

                  W latach pięćdziesiątych i sześdziesiątych Zatoka Pucka należała do obiektów o bardzo wysokich walorach przyrodniczych.Przesądziło to o jej włączeniu do Nadmorskiego Parku Narodowego.Dno zatoki porośnięte było bujnymi łąkami podwodnymi, zasiedlonymi przez bogatą i różnorodną faunę morską. Łąki te były też doskonałym miejscem rozrodu wielu gatunków ryb oraz miejscem rozwoju narybku. Duża czystość wód decydowała o znacznych walorach rekreacyjnych Zatoki Puckiej

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Kępy trawy morskiej.

Morszczyn zalegającyna dnie zatok.                     Piaszczyste dno pokryte roślinnością.

 

Pod koniec lat siedemdziesiątych zaobserwowanno wyrażne przeobrażenia biocenozy,środowiska i rybostanu wykazujące nasilające się tendencję wzrostową.

W latach 1986-1990 Oddział Gdański Instrytutu Ochrony Środowiska podjął badania zmierzające do opracowania projektu rekultywacji wewnętrznej Zatoki Puckiej. Celem badań było opracowanie metod umożliwiających przywrócenie walorów przyrodniczych Zatoki Puckiej oraz odnowę zasobów ryb użytkowych i poprawę warunków rekreacji w tym rejonie. Główne kierunki badań zmierzały do rozpoznania mechanizmów determinujących degradację środowiska morskiego Zatoki Puckiej  poprzez ocenę aktualnego stanu ekosystemu ( monitoring ) oraz  badań eksperymentalnych. W kompleksowych badaniach uczestniczył  kilkunasto osobowy zespół naukowców z Instytutu Ochrony Środowiska w Gdańsku,Instytutu Oceanografii PAN w Sopocie, Instytutu Geologii w Sopocie, Uniwersytetu w Toruniu, Akademii Medycznej w Gdańsku oraz Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Gdańsku i 41 Dywizjonu Okrętów Ratowniczych (Baza Nurków ).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Badania i obserwacje prowadzone na dnie Zatoki Puckiej.                                                                        

 

Na podstawie uzyskanych wyników opracowano projekt rewaloryzacji wewnętrznej Zatoki Puckiej,obejmujący pięć kierunków działań biotechnicznych:

  1. eliminację degradującej środowisko nitkowatej brunatnicy z rodziny Ectocarpaceae za pomocą specjalnie skonstruowanej dragi
  2. rozszerzenie zasięgu występowania pierwotnych łąk podwodnych metodą introdukcji glonu widlika i morszczynu i trawy morskiej
  3. rekonstrukcji osiadłych zespołów fauny i flory przez uformowanie stałego podłoża (sztuczne rafy )
  4. zwiększenie produkcji rybackiej przez budowę sztucznych tarlisk,zarybianie i udoskonalenie przepisów ochronnych wraz z zapewnieniem ich scisłego egzekwowania 
  5. podniesienie walorów rekracyjnych Zatoki przez właściwą lokalizację plaż i kąpielisk oraz odpowiednie uformowanie i uptofilowanie dna w ich obrębie a także właściwe sanitarne zagospodarowanie tych obiektów.

              Podstawy rekultywacji wewnętrznej Zatoki Puckiej.

 

W tym rozdziale przedstawiono przede wszystkim te wyniki badań,które stanowiły podstawę do wytypowania działań  bio- i sozotechnicznych  przewidzianych w projekcie.

           Makroflora denna.

 Badaniach przeprowadzonych w latach 1987-1990 wykazanły daleko idącą degradację wewnętrznej Zatoki Puckiej. Największej degradacji uległy łąki podwodne. Uwidoczniło się to zarówno w w zubożeniu ich składu gatunkowego, jak i zmniejszeniu ogólnej biomasy fitobentosu. Z danych uzyskanych z przeprowadzonych badań wynika, że ogólna biomasa makroflory dennej w analizowanym trzydziestoleciu zmniejszyła się o 80%. Znamiennym jest zanik dwóch dawniej dominujących gatunków glonów: morszczynu i widlika . Aktualnie podstawowymi komponentami fitobentosu są brunatnice z rodziny Ectocarpaceae, stanowiące obecnie niemal 75% biomasy roślinności dennej. Nadmierny rozwój tych brunatnic jest  głównym czynnikiem degradującym biomasę wewnętrznej Zatoki Puckiej, znacznie utrudniającym zasiedlanie dna przez wiele korzystnych dla środowiska roślin i zwierząt.

           Makrofauna denna.

Wskutek wzmożonego dopływu zanieczyszczeń nastąpiło dość znaczne zamulenie dna wewnętrznej Zatoki Puckiej w wyniku czego nastąpiła zmiana struktury makrofauny dna miękkiego. Przedewszystkim zaobserwowano wzrost biomasy bentosu. Na przestrzeni lat zmniejszyła się wyrażnie  biomasa skorupiaków,których siedliskiem w duzym stopniu były,uprzednio porośnięte roślinnością rejony dna piaszczystego. Wyrażnie natomiast zwiększyła się dominacja małży a głównie biomasa omułka i innych gatunków, znajdujących obfity pokarm w wodach zanieczyszczonych substancją organiczną. Ciągła sedymentacja materiału organicznego,powstająca głównie z rozkładających się brunatnic , w osadach dna piaszczystego i zmieniająca je na piaszczysto ilaste i muliste wpłynęła również na wzrost zasobów wieloszczetów.

            Sztuczne rafy.

Przeprowadzane badania eksperymentalne zwłaszcza w podwodnych laboratoriach udowodniły znaczną intensywność porastania stałych podłoży przez makrofaunę osiadłą w istniejących warunkach środowiskowych.Szczególnie dobrze rozwijają się gatunki filtrujące, oczyszczające przydenną wodę z zawiesiny. Badania wykazały,że najlepszym podłożem były kamienie,siatka i metal.Wymienione podłoża najliczniej zasiedlane były omułkiem  zwłaszcza na kamieniach. Pomyślne warunki badań eksperymentalnych wskazują na znaczne możliwości stosowania sztucznych raf podwodnych,które w szybkim czasie zasiedlone są fauną osiadłą.Pozwoli to nie tylko na wzbogacenie biocenozy lecz także stworzy filtr biologiczny oczyszczający zatokę z nadmiaru materiału organicznego. Rafy wraz z zasiedlającą je florą i fauną poprawią też warunki bytowania niektórych gatunków ryb uzytkowych.

            Ichtiofauna.

Masowy wiosenny pojaw nitkowatej brunatnicy oraz brak glonów wieloletnich widlika i morszczynu wywarł szczgónie ujemny wpływ na rozród i rozwój ichtiofauny rego akwenu. Ryby trące się wczesną wiasną nie znajdują odpowiedniego substratu do złożenia ikry. Nielicznie wylęgające się larwy ryb trących się na roślinności ( szczupak,płoć ),nie mają warunków do normalnego rozwoju,bowiem ich fizjologiczną potrzebą jest konieczność podwieszania się pod wznoszące się ponad dno rośliny o trwałej konstrukcji przestrzennej. Ponadto wylęgające się larwy ryb uwięzione zostają często w splątanej,nitkowatej plesze brunatnic i obumierają. Z wieloletnich badań wynika,że do 1987 r. połowy węgorza,płoci, szczupaka i sandacza zmniejszyły się co bnajmniej dziesięciokrotnie, niemal do zera spadły połowy belony,sieji i okonia. Nie mniej ważnym czynnikiem zagrażającym ichtiofaunie w tym akwenie jest nieprzestrzeganie przepisów ochronnych i nie właściwie ustalone okresy ochronne dla niktórych gatunków ryb.

           Zanieczyszczenia.

Na podstawie własnych badań oceniono trofię i stopień skażenia wody w wewnętrznej Zatoce Puckiej. Stwierdzono niedobór azotu w wodzie,czego wyrazem jest stosunekazotu do fosforu N:P=6:1. Wartość tego stosunku jest niemal trzykrotnie mniejsza niż w wodach Zatoki Gdańskiej,gdzi N:P=16:1 Ogranicza to w istotnym zakresie produkcję biologiczną, uwidaczniającą się małą liczebnością fitoplanktonu i nie wielką koncentracją chlorofilu. Znaczny jednak napływ substancji organicznej z zewnątrz, zwłaszcza rzeką Redą i kolektorem uchodzącym koło Mechelinek, jak również zrzut do Zatoki Puckiej fosforu nie usuniętego przez oczyszczalnię w Swarzewie ( ok.5.7 ton rocznie) zwiększa trofię  w południowejczęści Zatpki Puckiej oraz w rejonie sąsiadującym z oczyszczalnią ścieków w Swarzewie. Jak stwierdzono (Zakł. Oceanogr. PAN) stężenia metali śladowych ( rtęć,ołów,miedz, cynk, mangan, chrom i żelazo) i zanieczyszczeń ropopochodnych są wyższe w zatoce niż w innych rejonach, jednak ogólnie stwierdzono, że ogólny pożiom stężeń jest średnio niski. Są one o kilka rzędów mniejsze niż stężenia uważane za niebezpieczne, w związku z czym nie mogą one wywierać negatywnego wpływu na biocenozę badanego akwenu.

 

 

Formowane

plaż i kom-

pielisk.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Przyrząd do usuwania z dna nitkowatej brunatnicy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Podwodne laboratoria.                                Sztuczne tarliska   rys.a,b zanik morszczynu             rozmieszczenie stacji badawczych

                                                                                                  rys.c,d zanik trawy morskiej.

 

 

Badania esperymentalne przeprowadzone w latach 1988 i 1989 pozwoliły na określenie następujących kierunków działań technicznych,  umożliwiających rewaloryzację wewnętrznej Zatoki Puckiej:

  1. mechaniczne usuwanie z dna zatoki brunatnic nitkowatych za pomocą specjalnie skonstruowanej dragi
  2. zwiększenie zasięgu występowania łąk podwodnych metodą nasadzania roślinności naczyniowej oraz introdukcji wybranego gatunku glonu
  3. budowa sztucznych raf podwodnych porastanych przez faunę osiadłą, traktowaną jako filtr biologiczny
  4. zakładanie tarlisk z wykorzystaniem sztucznego substratu,a w dalszej perspektywie także sztucznego zarybiania akwenu
  5. zlokalizowanie nowych kąpielisk i plaż zatokowych w najczystszych częściach omawianego akwenu.

 

W badaniach dotyczących rekultywacji Zatoki Puckiej stosowano najbardziej nowoczesny sprzęt . Dokumentację obiektów przyrodniczych obiętych badaniami wykonywano najnowszej konstrukcji aparatami fotograficznymi i filmowymi, telewizją podwodną, umożliwiającą dokładne lokalizowani gatunków fauny i flory ( prawie  z dokładnością co do metra ) za pomocą systemu satelitarnego (GPS ) i szacowanie biomasy  obserwowanych obiektów na dnie morza przez komputer,będącego integralną częścią urządzenia.

Dysponowano również torpedą podwodną holującą nurka pod woda i wykonującą jednoczeąnie zdjęcia filmowe i oświetlającą reflektorami filmowane obiekty. Posługiwano się również sterem głębokościowym, holującym nurka na dowolnych głębokościach.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Telewizję video-satelitarną sprzężoną z komputerem,  oraz przyrząd do wydobywania brunatnicy z dna zatoki skonstruował dr.Paulin Ciszewski.

 

W artykule tym w bardzo ogólny sposób omówiono badania  prowadzone na Zatoce Puckiej, które miały na celu przywrócenie temu akwenowi pierwotnych, przyrodniczych walorów. Szczegółowy projekt rewaloryzacji zawarty jest w naukowym  opracowaniu pt. "Zatoka Pucka ,Możliwości rewaloryzacji", opublikowanym w wydawnictwach Instytutu Ochrony Środowiska w Warszawie w 1994 roku. Praca ta wyróżniona została Nagrodą Państwową .

Zespół Instytutu Ochrony Środowiska realizujacy badania:

  1. dr   Paulin Ciszewski - kierownik zespołu badawczego i kierownik Zakładu Ekologii Wód
  2. dr Lidia Kruk Dowgiałło - badania fitobentosu,zastępca kierownika
  3. mgr Irena Ciszewska   -  dyrektor Instytutu Ochrony Środowiska, koordynacja badań z  współpracującymi Instytutami
  4. mgr Małgorzata Wolska Ptyś -  zooplankton
  5. mgr Andrzej Osowiecki - zoobentos
  6. mgr Hanna Żółkoś Margoska - ichtiologia
  7. mgr Danuta Rybicka - Fitoplankton
  8. mgr Józef Wiktor  -  fitoplankton
  9. mgr Ewa Czerwińska - mikrobiologia
  10. prof. dr hab Ludwik Żmudziński , konsultacje w badaniach.

 

W tej publikacji uwzględniono 14 opracowań cząstkowych,stanowiących zasadniczą podstawę opracowania projektu rewaloryzacji wewnętrznej Zatoki Puckiej. Łącznie w trakcie realizacji tematu wykonano 31 prac cząstkowych,wnoszących istotne elementy,służące osiągnięciu głównego celu.Wszystkie te prace są zawarte w niepublikowanym opracowaniu pt. Projekt Rekultywacji Zatpki Puckiej. W badaniach wzięło udział 8 instytucji. Ich nazwy wymiwniono na początku artykułu.

 

  Osoby zainteresowane problemem rekultywacji Zatoki Puckiej odsyłam do szczegółowego opracowania pt. "Zatoka Pucka  możliwości rewaloryzacji "                                                                                    

 

 

Autor: Paulin Ciszewski

Kontakt: e-mail  paulingracz@poczta.onet.pl

tel.606145260